Afstudeerportfolio

Aantal psychisch ongezonde Nederlanders ongekend hoog, mensen moeten maanden wachten op hulp: ‘Het maakt me helemaal kapot, fysiek en mentaal’

De mentale gezondheid van de Nederlandse bevolking van 12 jaar of ouder heeft in de eerste helft van 2021 een historisch dieptepunt bereikt. Ongeveer 15 procent van onze bevolking, vooral jongvolwassenen, werd na een enquête van het CBS psychisch ongezond verklaard. Maar er is al jaren sprake van ellenlange wachtlijsten. Dit probleem loopt zodanig uit de hand dat sommige mensen geen hulp meer durven te vragen.

Laurien* (24) herkent zich hierin. “Ik heb eerder bij een psycholoog gelopen, dat is inmiddels een jaar of vier geleden, maar toen ging het ook al mis. De officiële wachttijd was destijds negen weken, dat valt nog te overzien.” Maar door een fout in het systeem van de praktijk moest ze bijna drie en een halve maand wachten. “Het feit dat ik zo lang moest wachten voordat ik mijn problemen kon bespreken, viel me behoorlijk zwaar. Niet omdat ik mijn problemen kenbaar had gemaakt, maar puur vanwege het feit dat niemand mij spoedig kon helpen.”

Maanden later werd Laurien eindelijk geholpen. De therapie beviel haar goed, maar door alles wat er was gebeurd ging het mentaal alleen maar slechter met haar. “Ik ben iemand die pas hulp gaat vragen als het eigenlijk al te laat is. Het is ontzettend moeilijk om aan te geven dat je hulp nodig hebt. Als je dan ook nog eens zo lang op hulp moet wachten, dan is dat echt de hel op aarde.”

Paniekaanvallen

Wat doet deze situatie met haar mentale gezondheid? “Mijn hoofd zit heel vol op het moment, ik heb tijdens mijn vorige baan heel dichtbij een burn-out gezeten. De laatste weken dat ik daar werkte had ik drie tot tien paniekaanvallen per week.” Hoog tijd om daarover te praten met een professional, dus. Maar die is voorlopig niet beschikbaar. “Het is voor mij nu makkelijker geen hulp te vragen. Het is alsof mijn schild breekt op het moment dat ik hulp vraag, ik kan mezelf daarna niet meer sterk of groot houden. Het idee dat ik dat toch nog maanden zou moeten doen is verschrikkelijk. Ik ben moe, vergeetachtig en pieker me suf. Ik wil gewoon hulp kunnen krijgen.”

Door haar ervaring en de huidige berichtgeving weet Laurien dat ze wederom voorlopig niet aan de beurt is. Gelukkig voor haar zijn de psychische klachten die ze nu ervaart, minder heftig dan die van vier jaar geleden. “Het gaat nu nog wel. Volgens mij heb ik ook geen intensieve therapie nodig, maar ik weet natuurlijk niet hoe ik me voel als ik eenmaal ergens terecht kan.” De praktijk waar ze in het verleden is geweest, was aangesloten bij de basis ggz. Dit betekent dat het binnen je basisverzekering valt, maar je moet wel eigen risico betalen. “Een privékliniek is wat dat betreft veel duurder. Ik heb het weleens overwogen gezien je daar sneller terecht kunt, maar één sessie kost daar al gauw negentig euro. Ik heb daar amper geld voor, laat staan voor vijf of tien sessies.”

Voorrang

Olivia* (23) staat nu vier maanden op de wachtlijst bij Emergis, een instantie voor geestelijke gezondheidszorg. Ze is daar al in behandeling voor verschillende psychische klachten zoals een eetstoornis en een Post-traumatische Stress Stoornis (PTSS), maar ze heeft meer hulp nodig dan ze op dit moment kan krijgen. “Ik krijg elke maand te horen dat ik over een maand écht aan de beurt ben, maar ze blijven het uitstellen. Omdat ik al behandelingen volg, zou ik voorrang moeten krijgen op mensen die nog niet in behandeling zijn.” Zelfs als ze voorrang zou krijgen is Olivia voorlopig nog niet aan de beurt, de instantie heeft een flinke wachtlijst: als je last hebt van gedragsstoornissen duurt het 12 weken voordat je een intakegesprek kunt hebben, daarna moet je nog negen weken wachten totdat je behandeling daadwerkelijk begint. 

Het feit dat ze voorlopig nog niet van de wachtlijst af kan komen, ongeacht het feit dat ze al in behandeling is, stemt haar somber. “Het maakt me helemaal kapot, fysiek en mentaal. Ik kan niet normaal functioneren in deze maatschappij vanwege mijn mentale klachten, een studie of werk zit er voor mij niet in. Hoe langer het duurt, hoe uitzichtlozer de situatie voor mij wordt. Ik zit in een soort vicieuze cirkel die versterkt wordt door de lange wachttijden.”

Klinische opnames, gesloten afdelingen en ambulante behandelingen: ze heeft het de afgelopen vier jaar allemaal meegemaakt. “Het is frustrerend, confronterend en pijnlijk dat je toekomst je wordt afgenomen door zulke heftige ziektes en trauma’s. Ik heb er weleens over nagedacht om over te stappen naar een privékliniek, maar omdat ik de afgelopen jaren van afdeling naar afdeling ben gegaan bij de instantie waar ik nu zit en ze daar kortere lijntjes met elkaar zouden hebben, ben ik hier gebleven. Die lijntjes zijn echter niet zo kort als ze zeggen, anders zou ik nu wel geholpen worden.”

Financieel

Orthopedagoog en cognitief gedragstherapeut VGCT Jacodine Minderhoud geeft aan graag mee te willen praten over de lange wachttijden. Ze heeft veertien jaar als therapeut in de kinder- en jeugdpsychiatrie gewerkt, voordat ze voor zichzelf begon. “De lange wachttijden hebben veel te maken met een financieel probleem. Vroeger werd de jeugdzorg vergoed door het Rijk en de psychiatrische zorg door de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. Maar sinds de invoering van de Jeugdwet is dat niet meer zo.” Alle hulp aan jeugd moet sindsdien bekostigd worden door de gemeente.

“Mensen die minder zware hulp nodig hebben, komen in praktijken terecht die bepaalde hulpvragen niet aannemen. De particuliere praktijken nemen sommige cliënten niet aan vanwege het feit dat zij niet alle problematieken behandelen. Die mensen komen dan bij grotere, gevestigde instellingen terecht die op hun beurt meer kosten maken door complexere problematiek. Er is een maximum aan zorg dat vergoed wordt en als je meer doet en dus meer kosten maakt, of het personeel harder werkt dan gezond is, dan krijg je dat niet betaald.”

Problematiek

Het is niet per definitie zo dat de grote instellingen meer cliënten ontvangen dan particuliere praktijken, maar de problematiek die grote instellingen moeten behandelen is vaak complexer. “Deze instellingen moeten de cliënten vaker of langer zien dan de praktijken die bepaalde hulpvragen niet aannemen. Wat ik heb ervaren is dat het een financieel probleem is, er zit nou eenmaal een plafond aan wat de gemeentes ons kunnen bieden en dat plafond is al bereikt. Dat geldt trouwens niet alleen voor de jeugdzorg, ook praktijken die volwassenen behandelen krijgen maar geld voor een X aantal cliënten.” 

Maar het is niet alleen een financieel probleem voor de praktijken, erkent Jacodine. “Particuliere praktijken zijn voor de cliënt soms helaas duurder. Ik ken genoeg praktijken die nog niet vol zitten, maar waar een behandeling voor eigen rekening komt als de praktijk geen contract heeft met de zorgverzekeraar.” Het eigen risico kost dit jaar 385 euro, een sessie bij een privépraktijk bijna honderd. Als je tien sessies nodig hebt, wat bij mentale problemen al snel het geval is, betaal je dus al bijna duizend euro. Veel mensen kunnen dat simpelweg niet betalen volgens Jacodine. Voor de jeugdzorg geldt dit echter niet, mensen onder de 18 betalen geen eigen risico.

Oplossing

De visie van de orthopedagoog is voornamelijk vanuit het perspectief van de jeugdzorg. De vraag is dan ook of het toeval is dat juist veel (jong)volwassenen psychische klachten hebben, zeker nu we in tijden van een pandemie leven en het sociale leven allesbehalve normaal is. Hoe gaan we dit mentale zorginfarct oplossen? “Het financiële beleid dat Nederland nu heeft voor de mentale zorg kan beter. Daardoor kunnen alle praktijken ook meer mensen behandelen en zullen de wachttijden afnemen.” Mensen die nu op de wachtlijst staan en wél een particuliere praktijk kunnen bekostigen óf een beroep kunnen doen op bijvoorbeeld de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), krijgen van de orthopedagoog het advies om daar ook zeker gebruik van te maken. Deze praktijken zitten nog niet allemaal vol.

Voor de mensen die wegens de wachttijden nog niet geholpen kunnen worden, heeft Jacodine ook een tip: trek jezelf niet terug en praat over je gevoelens. Als je niet lekker in je vel zit verdwijn je het liefst van de radar, maar het is belangrijk voor je geest om nog wel de dagelijkse dingen te blijven doen en af te spreken met mensen die je vertrouwt. Haal boodschappen in huis, loop een rondje, ga langs bij je vriend of vriendin, blijf vooral actief. Sluit jezelf niet af voor de buitenwereld, hoe verleidelijk het ook is.

*De namen zijn gefingeerd.

Eén reactie